“Tạo trời tạo đất” quan niệm của người miền núi về trời và con người

Theo quan niệm truyền thống của các tộc người miền núi thì vũ trụ gồm có ba tầng, tầng cõi Trời “ nưa thiên”, do Pú Ngọc Hoàng cai quản. Cõi Đất trần gian “Tỉ giả” , con người ở do Pú Thổ Công cai quản. Cõi Thủy Phủ “tẩư nặm” là do Pú Hà Bá cai quản. Người trên cõi Trời đeo mõ dao buộc ngang đầu, Người cõi đất đeo mõ dao ở giữa thân dưới cõi Thủy phủ đeo mõ dao dưới đầu gối.

Ảnh minh họa. Nguồn: internet

Trong đó, Pú Ngọc Hoàng là vị Đế Vương có quyền tối cao nhất trông coi cả ba cõi thông qua hệ thống các thần linh siêu nhiên thuộc thánh, quan, tướng… ở cõi Trời. Hệ thống thần linh này tồn tại trong đời sống tâm linh của các tộc người miền núi từ cổ xưa tới nay. Điều này được thể thông qua phong tục tập quán các lễ thức sinh hoạt của người dân trong các cộng đồng và được phản ánh lưu truyền thông qua các bài ca, truyện kể của các tộc người miền núi. Trong đó bài ca “Dảo bân, dảo đin” “Tạo Trời, tạo Đất” của một số tộc người Tày, Nùng, Dao ở Cao Bằng có nói về con người thuở sơ khai và vai trò của các vị thần linh đối với đời sống con người ở cõi trần gian . Mở đầu bài ca “Tạo Trời, tạo Đất” kể về vị Bàn Cổ là thủy tổ tạo ra trời ra đất. Nay tộc người Dao vẫn coi Bàn Cổ là thủy tổ của mình.

Bàn Cổ xưa tạo tạo trời tạo đất
Tam giới phân liên thế thiên cung
Ngọc Hoàng có điện cung trên Trời
Âm cung có Bà Diêm Vương
Còn chốn thế gian hỗn độn
Người vật sinh làm chủ thế gian
Tào cùng Phật Thích Ca sinh tạo.

Thời hoang sơ con người chưa biết dùng lửa đun nấu, sống bầy đàn hoang dã như muông thú, cộng đồng giao kết tụ thành bầy đàn, ngủ trong hang trong rừng, đêm khuya kêu gào hốc đá…vị Thần tạo trời tạo đất trên trời ngao du thấy con người khổ sở như vậy mới lên tâu Ngọc Hoàng.Thần nói:

Truyện này thần xin kể cho hay
Chốn nhân gian tạo ngay đạo luật
Người trần cần lấy Phật che thân…

Nghe du thần tâu về sự hỗn độn của thế gian Ngọc Hoàng liền triệu tập các Thần ,Thánh, quan, tướng trên trời xuống để giúp cai quản thế gian.

Ngọc Hoàng liền sai quân đánh trống
Nhị thập bát tiếng trống động thiên cung
Quan đủ mặt trước điện Vua gấp
Đức vua liền tức khắc phán ngay
Sai sứ xuống dương gian quản thế…
Ngọc Hoàng ngự ghế rồng ngai vàng
Sáu tướng liền chấp thuận chẳng chối…

 Các thánh, tướng nhà trời được Ngọc Hoàng phái xuống trần gian được chuyển sinh thành người dương thế.

Các tướng được sinh ra khôn lớn
Xuống truyền dạy thiên hạ vạn dân.

Mỗi vị một việc sắp xếp sự hỗn độn của loài người ở thế gian. Vị Phục Hy dạy cho loài người trai gái lớn phải kết hôn tạo nghĩa vợ chồng, từ đó được phân chia nam nữ, không còn cảnh hỗn độn bầy đàn:

Nam nữ được kết nghĩa vợ chồng
Trai gái được ung dung lập tức
Truyền hết thảy mọi chốn dưới trên
Đặt cỗ lễ dâu rể giá thú
Từ đó được phân chia nam nữ..

Có sự sắp xếp của vị Phục Hy con người vào nề nếp, Vị Hữu Sào dạy cho con người lấy cây về dựng làm nhà cửa để trú ngụ, tìm ngũ cốc mọc hoang về trồng cấy:

Hữu Sào tạo cửa nhà làng bản
Ngũ cốc được tìm kiếm về trồng

Còn vị Thần Nông thì hướng dẫn con người tạo nên ruộng nên rẫy trồng các loại cây ngũ cốc hoa màu để sinh nhai, từ đó loài người biết chăm lo công việc trồng trọt.

Thần Nông liền dạy ngay trồng cấy
Tạo làm ruộng làm rẫy nuôi thân…

Từ sinh hoạt bầy đàn, chẳng áo vật che thân, Nữ Hoa đã dạy con người lấy sợi đay, sợi bông mà dệt vải tạo nên quần áo che thân… Sau này con người còn nuôi tằm lấy tơ dệt những tấm vải bền đẹp hơn.

Nữ Hoa nàng thì lo dệt vải
Nàng dạy cho hạ giới muôn người
Con gái thì nhuộm may kim chỉ

Thuở sơ khai con người sống như muông thú kiếm được gì ăn nấy, thầnToại Nhân xuống trần đã hướng dẫn con người biết dùng lửa để làm chín các đồ ăn. Ngày nay các tộc người miền núi vẫn có thói quen dùng cục củi to để làm “Pỏ Phiầy” (bố lửa) trong bếp và để tạ ơn bố lửa, ngày tết người ta thắp hương bàn thờ ông Táo trong bếp, dùng mảnh giấy hồng điều nhỏ dán vào cục củi đặt cạnh đó chiếc bánh chưng.

Toại Nhân tạo lửa đuốc rực hồng
Học cho các bản mường nấu cơm
Súc vật mọi thứ trong rừng
Gà lợn cũng cho đem nuôi dưỡng
Trâu bò cũng tìm kiếm về chăn…

Từ cuộc sống tìm kiếm sinh nhai phụ thuộc vào thiên nhiên, con người dần phát triển biết trồng trọt chăn nuôi và làm chủ cuộc sống dưới trần gian. Nói về sự làm chủ này, truyện cổ của người Tày, Nùng có kể: Ngày xưa muôn loài đều biết nói. Một hôm có tin Dả Vàng chết. Các loài vật nhanh chân lên trời để dự đám tang. Rùa cũng lên Trời. Chân ngắn rùa bò đi chậm chạp,trên đường có cây to chắn ngang Rùa không leo qua được. Rùa ngồi đợi, nhờ giúp nhưng các muông thú không con nào dừng lại giúp Rùa . Khi con Người đi qua đã nâng Rùa qua khỏi khúc cây.Thấy Rùa đi chậm, người đã cắp Rùa vào nách cùng lên Trời. Rùa mách với Người rằng:

– Dả Vàng đang thử lòng mọi vật. Lên đó, Người liệu mà than cho khéo!

Người đến nơi quỳ gối trước vong linh Dả Vàng than rằng:

– Dả Vàng hỡi! Dả vàng ơi! Dả Vàng đã dạy con người biết làm ăn sinh sống con người ơn Dả Vàng nhiều lắm! Nay Dả Vàng chết con người biết lấy ai mà chỉ bảo đây! Dả Vàng hỡi! Dả vàng ơi! Dả Vàng hỡi…

Từ sáng Dả Vàng nằm im nghe lời cao lời thấp, chỉ trích của các loài muông thú về sự cai quản chặt chẽ nghiêm khắc của mình, nay được nghe con người khóc than những lời ơn nghĩa Dả Vàng ngồi dậy phán:

Hỡi các loài vật! Ta biết tâm địa của các loài muốn quay lưng lại với ta, chỉ có con người là có nhân nghĩa. Từ nay ta sẽ cho con Người làm chủ thế gian có quyền ăn thịt hết các loài vật dưới trần gian mà quay lưng lại với Trời!

Con người phát triển có tên, có họ thành làng bản, thành các tộc người. Trong bài ca “TạoTrời, tạo Đất” các vị thần được Trời phái xuống trần gian có nhắc tới tên Khổng Tử. Khổng Tử là một trong những nhân vật có thật trong lịch sử Trung Quốc . Khổng Tử người làng Xương Bình, huyện Khúc Phụ nay thuộc phủ Dương Châu tỉnh Sơn Đông bên Tàu. Sinh tháng mươi năm Canh Tuất năm 551 trước tây lịch kỷ nguyên . Người ta truyền rằng khi sinh ngài, trên trời có hai con rồng xuống quấn quanh nhà và có năm ông lão là năm vị sao trên trời xuống đứng giữa sân. Ở trong nhà bà Nhan thị nghe trên trời có âm nhạc và có tiếng nói rằng: “ Thiên cảm sinh thánh” (trời cảm lời cầu nguyện cho sinh ra con thánh). Thời Xuân thu thời đại các nước thôn tính đánh nhau loạn lạc, người đời say đắm về đường công lợi không ai thiết gì đến nhân nghĩa nữa, nhưng cũng vì thế cục biến loạn, dân tình khổ sở, nên mới có một số học thuyết mới ra đời tìm cách cứu dân trong đó có Khổng Tử đem phát minh cái đạo của thánh hiền ra lập thành một học thuyết có hệ thống, lấy thiên lý làm cơ bản, ông cho rằng trời đất và vạn vật tất cả cùng một thể cho nên ông lấy chủ nghĩa thiên địa vạn vật nhất thể làm hệ thống cho học thuyết của mình. Cái lý nhất thể ấy lưu hành khắp trong vũ trụ theo lẽ tương đối, tương điều hòa sinh sinh hóa hóa, cái lý ấy là cái nguyên nhân của sự sinh hóa trong vũ trụ.Theo ông Đạo Trời có bốn đức là: nguyên, hanh, lợi, trinh; đạo người bởi đó mà có bốn đức là nhân, lễ, nghĩa, trí. Nguyên tức là nhân đứng đầu các điểu thiện;hanh tức là lễ, hội hợp những cái đẹp, lợi tức là nghĩa, định rõ các phận cho điều hòa, trinh tức là trí, giữ vững cái chính để làm gốc mọi sự.

Trong con người hội tụ âm dương, hội tụ của quỷ thần, có khí tinh tú của ngũ hành…Con người nhờ hấp thụ được những khí tinh tú của trời đất nên mới linh hơn mọi vật, mới sáng suốt hiểu hết các sự vật, hiểu được điều phải trái…

Dựa vào lý đó, Khổng Tử lấy nhân nghĩa và lễ trí mà dạy người, lấy cương thường mà hạn chế nhân dục để giữ trật tự ở trong xã hội cho vững bền. Đạo của ông được truyền rộng, dân coi ông là bậc thánh nhân được Ngọc Hoàng trên trời cử xuống dẫn dắt con người biết sống nhân nghĩa, yêu thương đùm bọc nhau hợp với đạo của trời.

Người dân quan niệm rằng sống thiện gặp phúc đáp, sống ác gặp ác báo, điều này thể hiện trong bài ca “Tạo Trời, tạo Đất” ở đoạn sau:

Trời có mắt nhìn xuyên chót lọt
Đời sau ắt không đui cũng què.
Lúc đó mình còn chê được không…
Chữ trung là gốc như mẹ cha
Ai có tâm hãy lo thân mình
Lời thánh dạy chẳng phải nói ngoa
Đời tiếp đời truyền về thế mãi
Người trần thế sinh ra hãy xem
Mới biết rõ đường đi thành đạo.

Như vậy, từ cổ trí kim các bậc tiền bối và thánh nhân khuyên con người ta lấy chữ nhân chữ đức làm chủ sẽ hợp với cái tốt đẹp, hợp với lý lẽ, lợi cho vạn vật là đủ làm hòa cái nghĩa, biết cái trinh chính mà cố giữ đủ làm gốc cho mọi sự, đó là qui luật của tạo hóa, ai nắm được qui luật này sẽ tạo cho mình sự an hòa ung dung đi trên con đường đại đạo… Đó là một trong những giá trị về văn hóa dân gian truyền thống cổ xưa tựa như hư ảo nhưng lại mang giá trị giáo dục hiện thực./.

TRIỆU THỊ MAI

BÀI VIẾT CÙNG CHUYÊN MỤC

Trại sáng tác văn học nghệ thuật khu vực Đồng bằng Trung du và...

Từ ngày 20-27/9/2022, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh Bắc Giang tổ chức Trại sáng...

Hội Văn học nghệ thuật hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới

Hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới của tỉnh, ngày 23/9/2022 các Hội: Văn học nghệ thuật, Chữ thập đỏ, Nhà báo,...

Triển lãm tranh cá nhân của họa sĩ Trần Giang Nam

Từ ngày 5-14/7/2022  hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, hội viên Hội VHNT tỉnh Bắc Kạn diễn ra tại Nhà triển lãm 16...

Đoàn Nghệ sỹ Bắc Kạn đi thực tế sáng tác vùng cao

Trong hay ngày 4-5/6, các nghệ sỹ thuộc chuyên ngành Nhiếp ảnh và Mỹ Thuật của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bắc Kạn...

Hội Văn học nghệ thuật tỉnh tặng sách nhân ngày Văn hóa đọc

Vừa qua nhân ngày Văn hóa đọc Việt Nam 21/4/2022 Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh đã tặng sách gần 200 cuốn sách và...

Bài viết mới

View Counter

000392
Views Today : 1
Views This Month : 13
Views This Year : 971
Total views : 1449
Language
Skip to content