Lễ hội Nàng hai

Vào những đêm trăng tháng Tám hay Giêng Hai, ở các bản người Tày thường có Lễ hội Nàng Hai, đây là nét văn hóa độc đáo của các cư dân vùng núi phía Bắc. Lễ hội Nàng Hai hay còn gọi là lễ mời Trăng, được phổ biến khá rộng rãi trong cộng đồng Tày, và có lẽ trong các nghi lễ, hội hè thì đêm hội Nàng Hai là đêm hội thu hút được nhiều nam thanh, nữ tú tham gia nhiều hơn cả. Bởi, ngoài tính chất cầu cúng, nó còn là một cuộc vui, cuộc giao duyên mang đậm màu sắc tâm linh, huyền ảo.


Minh họa: internet

Ít ai biết trong các nghi lễ hay hội hè lại có một cuộc chơi đầy chất thơ và lãng mạn như Hội Nàng Hai. Nàng Hai theo chiết tự tiếng Tày có nghĩa là Nàng Trăng – một trong các tín ngưỡng Nàng của người Tày như Nàng Xáy (trứng), Nàng Hương (hương đốt), Nàng Cuôi (sọt)… Mục đích của Lễ Nàng Hai là vui xuân. Tháng Giêng, người ta làm lễ Kì yên giải hạn, cầu phúc, cầu mùa hàng năm mới có Nàng Hai. Trong đêm Roỏng Nàng Hai (Mời trăng), người đến hội sẽ được nghe những câu lượn giao duyên tình tứ cùng không ít động tác của nhập đồng khó có thể lý giải và cùng dõi theo câu chuyện tình hy hữu giữa người dương thế với Nàng Trăng. Người già cho rằng, sở dĩ trăng buồn, ánh trăng lạnh lẽo cũng bởi Nàng Trăng nhớ người thương ở cõi trần. Trăng là cái đẹp, là biểu trưng cho sự chia ly, xa cách, là nhớ nhung diệu vợi miên man trong một gam màu buồn, bởi Nàng Trăng phải xa người mình yêu ở nơi trần thế.

Để có được cuộc hát đối giao duyên này, nhất thiết phải có hai người trở lên. Một là Thay (Thầy Pụt) và một thiếu nữ xinh xắn để Nàng Trăng nhập vào và các thiếu nữ mặc áo chàm theo hầu Nàng Trăng, có vậy mới thỉnh được Nàng Trăng. Người để Nàng Trăng nhập vào phải là thiếu nữ đương xuân, mình bận bộ đồ màu đỏ, đội mũ đỏ. Thầy Pụt là người có cấp vị ít nhất từ Phó thống lệnh binh trở lên (Pụt có nhiều cấp như: Phó thống lệnh binh, Chánh thống lệnh binh, Đô đốc, thượng thư là cao nhất). Sau khi Kiểm pang (kiểm lễ vật) xong, ông Thay của Pụt bắt đầu làm lễ thỉnh cầu Nàng Trăng giáng thế, còn gọi là Au khoăn đíp đón Nàng Trăng về nhập vào người trần. Thầy Pụt là người chủ trì việc cúng tế xin phép mở hội bằng cách gieo đồng âm dương, đồng thời tạ ơn các thần đã phù hộ cho một năm mưa thuận gió hòa. Khi đã thực hiện xong nghi lễ trình báo các thần, Thay tiếp tục làm lễ cầu phúc, cầu mùa. Sau đó Thay mời Nàng Trăng xuống với người trần thế bằng câu lượn chứa chất yêu thương, Thay lượn rằng: Liếc nọng lồng tu thể ời nời lằng lè đây/ Liếc nọng lồng tu Thay nằng bưởng. Liếc nọng lồng tu thể ới nời lìn lè xuân. Liếc nọng lồng tu đông đuổi thể ời nờ.. Liệc nọng lồng tu thể lường lè gian/ Liệc nọng lồng đuổi quan kết bạn (Mời em xuống cửa trần gian một ngày/ Mời em xuống nhập cửa Thay trò chuyện/ Mời em xuống cửa thể vào xuân/ Mời em xuống cùng anh kết bạn).

Khi đã mời được Nàng Trăng về, cô gái bắt đầu có động tác pắn tẳm tôm, phồm tẳm phạc (ngồi khoanh chân, người quay sát đất thành vòng tròn). Nàng Trăng về, việc đầu tiên là Nàng ban phúc cho hạ giới, cho mùa màng tốt tươi, no ấm, rồi chúc phúc trẻ già, dân bản. Sau khi đã ban phúc xong, Nàng sẽ trò chuyện tâm tình với người thương của mình nơi hạ giới mà lâu nay cách biệt. Đây là đoạn hấp dẫn người xem hơn cả, bởi người ta vừa được ngắm nhìn động tác mềm dẻo của Nàng Trăng lại vừa được thưởng thức những câu lượn giao duyên ngọt ngào tình tứ bày tỏ nỗi niềm của Nàng Trăng về những khao khát yêu thương lâu chỉ nay cất giữ trong lòng. Nàng Trăng lượn rằng: Ước lừ noọng cắp pí ờ lờ đảy pần pa/ Bấu cần lăng thôm nà cụng ím ời ời lờ (Ước gì em với anh thành vợ thành chồng / Không cần đến ruộng ao cũng thấy là no ấm …) Người con trai cũng bày tỏ nỗi niềm và khao khát được gần gũi mà lượn lại rằng: lòi lòi, noọng nè ơi, ới ời nòng, noọng lè nơi. Ươc lừ pì cắp noọng, ới lời đảy pần pa/ bổ mì khẩu lồng mỏ còi lè xa/ Bố mì vài thây nà còi tậu ời nò. (Ước gì anh với em thành chồng thành vợ/ Không có gạo cho xuống nồi sẽ kiếm/ Không có trâu cày ruộng sẽ mua). Rồi cứ thế Nàng Trăng và Thay đối đáp với nhau cho đến hết đêm. Những câu lượn yêu thương, vui mừng phấn khởi cứ vậy ào ra theo xúc cảm của Thay và Nàng Trăng. Tiếng lượn trong đêm trăng vọng lan mang lại cảm giác yêu thương tràn ngập cỏ cây hoa lá trong cái se lạnh đầu xuân. Câu lượn slương như đọng lại trên từng trên nụ đào mỏng mảnh, thấm vào trong những giọt sương đêm tinh khiết và đi vào lòng người da diết nhớ thương. Nhưng… Nàng Trăng là người của trời, chỗ của nàng là ở mãi trên cao xanh kia nên dù yêu thương đến mấy nàng cũng không thể ở lại được cửa trần gian với người mình yêu thương được.

Khi đêm gần sáng là lúc Nàng Trăng phải về. Trong nỗi nhớ nhung cùng sự chia ly xa cách, Nàng Trăng ngậm ngùi luyến tiếc mà lượn rằng: Mình nọng dú tu thể bấu an/Mình nọng dú đuổi quan bấu đảy/Thống nọng mừa phje dạ đuổi tai/Thống nọng mừa phje hài đuổi mè/Tả nọng táng dú lé puồn thân/ muột tời bấu mì cần kết bạn (Số em ở lại cửa trần gian không được/ Em không thể ở lại cửa trần gian nữa rồi/ Đưa em về lại chốn ấy đi thôi/ Đưa em về nơi ấy với mẹ/ Biết là ở một mình buồn thân/ Đến hết đời không có người kết bạn). Câu lượn lúc này nghe xúc động, nghe da diết làm sao. Nàng Hai không có ai bạn, một mình ở vậy nhìn xuống trần gian nên ánh trăng buồn mênh mang và lạnh lẽo nhưng chỗ ở của Nàng là trên ấy không thể nào khác được. Thay cũng ngậm ngùi tiễn người thương về lại cung trăng bằng câu lượn ngậm ngùi, chua xót, đầy cam chịu, lượn rằng: Thống noọng mừa phje dạ đuổi tai/ Thống noọng mừa phje hai đuổi mè/ Cần tọc noọng dú lé buồn lai/ Chắng chăn trừ cạ hai thíp hả (Biết là đưa em về chốn ấy sẽ buồn/ Biết là đưa em về nơi ấy không vui/ Biết một mình em lẻ loi biết mấy/ Nhưng phải thế mới thành trăng thương nhớ). Và kết luận là cuộc đối đáp giao duyên này chỉ là cho bớt nhớ thôi còn để lấy được nhau thì không thể, vì đã là trăng thì phải ở một mình trên cao kia.

Lễ hội Nàng Hai là một lễ hội khá độc đáo, bởi ít có nghi lễ cầu cúng nào lại có hát đối đáp giao duyên cùng những câu lượn slương ngọt ngào đến vậy. Đó là niềm vui và mong đợi của những cư dân vùng núi sau những tháng ngày lao động vất vả, là món ăn tinh thần không thể thiếu trong cộng đồng Tày vào mỗi độ xuân sang./.

HOÀNG CHIẾN THẮNG

BÀI VIẾT CÙNG CHUYÊN MỤC

Trại sáng tác văn học nghệ thuật khu vực Đồng bằng Trung du và...

Từ ngày 20-27/9/2022, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh Bắc Giang tổ chức Trại sáng...

Hội Văn học nghệ thuật hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới

Hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới của tỉnh, ngày 23/9/2022 các Hội: Văn học nghệ thuật, Chữ thập đỏ, Nhà báo,...

Triển lãm tranh cá nhân của họa sĩ Trần Giang Nam

Từ ngày 5-14/7/2022  hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, hội viên Hội VHNT tỉnh Bắc Kạn diễn ra tại Nhà triển lãm 16...

Đoàn Nghệ sỹ Bắc Kạn đi thực tế sáng tác vùng cao

Trong hay ngày 4-5/6, các nghệ sỹ thuộc chuyên ngành Nhiếp ảnh và Mỹ Thuật của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bắc Kạn...

Hội Văn học nghệ thuật tỉnh tặng sách nhân ngày Văn hóa đọc

Vừa qua nhân ngày Văn hóa đọc Việt Nam 21/4/2022 Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh đã tặng sách gần 200 cuốn sách và...

Bài viết mới

View Counter

000394
Views Today : 6
Views This Month : 18
Views This Year : 976
Total views : 1454
Language
Skip to content