Chợ tình tại Bắc Kạn đang thiếu bản sắc

Chợ tình tại Bắc Kạn hiện có hai chợ là Chợ tình Nà Phặc (Ngân Sơn) của đồng bào Mông vào 25/3 âm lịch và Chợ tình Xuân dương, tuy nhiên hiện nay vấn để bản sắc cũng như công tác tuyên truyền còn nhiều hạn chế. Tạp chí văn nghệ Ba Bể đã có cuộc trao đổi với một số người tâm huyết và nhà chuyên môn về vấn đề này.

Người Mông. Ảnh: internet

Chào ông, ông có biết đến hoặc có từng đi chợ tình Xuân Dương của huyện Na Rỳ và Chợ tình Nà Phặc của đồng bào Mông ở Ngân Sơn?

Nhà thơ, nhà nghiên cứu Văn Hóa Triệu Kim Văn: Chợ tình Nà Phặc thì tôi không biết, theo tôi biết Nà Phặc xưa không có người Mông, chợ tình Xuân Dương thì tôi đến rồi.

Hoàng Minh ThưTrưởng Phòng Quản lý văn hóa Sở Văn hóa thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn: Chợ tình Xuân Dương thì có, nhưng Chợ tình Nà Phặc Ngân Sơn thì chưa nghe và cũng chưa được tham dự lần nào.

Ông Hoàng Văn Dinh, người Mông, thôn Lũng Lịa, thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn: Tôi chưa đến chợ tình Xuân Dương. Còn Nà Phặc, tôi đã chuyển cư về đây từ năm 1994 nên năm nào cũng chứng kiến. Chợ tình Nà Phặc nhằm vào ngày 25/3 âm lịch hằng năm. Là nơi hò hẹn gặp nhau của cộng đồng người Mông, nội dung giống như chợ tình Khau Vai mà các phương tiện thông tin đã đưa nhiều. Cần nói thêm, cách chọn ngày chợ, Khau Vai ấn định ngày 27/3 âm lịch, còn các nơi khác có cộng đồng người Mông lấy ngày chợ của vùng vào phiên cuối của tháng 3 làm ngày gặp nhau (chợ tình). Hồi tôi còn ở quê Trà Lĩnh (Cao Bằng) vẫn đi chợ tình các chợ lân cận Nà Giàng ngày 26/3, Tổng Cọt 27/3, Trà lĩnh là 29/3, nay Nà Phặc 25/3. (tức là năm ngày một phiên chợ, chọn chợ cuối tháng từ 25 đến 29 là hết, không chọn vào ngày 30 cuối tháng 3). Người ta quan niệm ngày 27/3 là chợ tình của người Mông, hiểu như vậy chưa chính xác, chỉ là chợ Khau Vai thôi, còn các nơi khác chọn ngày như đã nói ở trên.

Cá nhân ông nhận định thế nào về Chợ tình của tỉnh Bắc Kạn?

Nhà thơ, nhà nghiên cứu Văn Hóa Triệu Kim Văn: Chợ tình ở Bắc Kạn không có nét đặc biệt. Chợ tình chỉ là một hình thức sinh hoạt văn hóa nhưng ngày xưa do điều kiện về cuộc sộng khác bây giờ nên nhu cầu người ta gặp gỡ tìm hiểu sinh ra chợ tình. Chợ tình xưa có ý nghĩa tích cực của nó. Để thanh niên nam nữ tìm hiểu nhau và dẫn đến hôn nhân. Nhưng ngày nay, hình thức sinh hoạt chợ tình cái nào đã trở thành truyền thống thì phát huy, gìn dữ dưới góc độ văn hóa cao hơn. Theo chợ tình ngày xưa thì cũng không cần thiết.

Hoàng Minh Thư: Chợ tình Xuân Dương Na Rì 25 tháng 3 âm lịch có từ rất lâu, năm 1999 được tỉnh Bắc Kạn khôi phục lại và đặt tên chính thức là “Hội chợ Văn hóa, truyền thống xã Xuân Dương, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn”, tại Quyết định số 476/QĐ-UB ngày 17/5/1999 của UBND tỉnh Bắc Kạn.

Theo các cụ kể lại, Chợ tình Xuân Dương ngày xưa được tổ chức dưới chân đồi Đồn Tri Châu Na Rì, nay gọi là Bản Cáu; ngày nay Hội Chợ được tổ chức tại Khu chợ Xuân Dương, trung tâm của xã Xuân Dương.

Ông Hoàng Văn Dinh: Bác Kạn, theo tôi được biết chỉ còn duy nhất chợ tình ở Nà Phặc, Vì thị trấn Nà Phặc có đến 5 thôn có dân tộc Mông. Nếu xâu chuỗi với tỉnh bạn, sẽ là Nà Phặc 25/3- Nà Giàng 25/3- Tổng Cọt 27 rồi Trà Lĩnh 29/3, hiện nay ở Nà Phặc vẫn có người đi tham dự chợ tình ở tỉnh bạn và ngược lại. Chợ tình Nà Phặc hoàn toàn tự phát trong cộng đồng người Mông. Ngay trong cộng đồng người Mông cũng chưa có ai quan tâm đứng ra tổ chức. Chỉ có những người thân quen Tày, Kinh làm hàng quán ở chợ có quan tâm tăng thêm số lượng và đa dạng nguồn hàng ăn, uống. Riêng uống rượu đã rất hạn chế, hiếm có tình trạng say sỉn.

Ngày chợ phiên tất cả đều mặc những bộ quần áo đẹp, nhất là phụ nữ, các cô gái trẻ. Làm lụng, mua sắm cả năm tậu được bộ cánh đẹp nhất dành cho hai ngày trong năm là tết và ngày chợ tình.

Cách mời mọc nhau ăn uống cũng có cái đặc thù của nó, từng tốp đi với nhau, nếu đông có thể bao hết cả mấy quán, thức ăn hay chọn hàng tươi sống thịt, gan, lòng… đủ vị nhờ xào nấu taị chỗ, ít khi dùng đồ chế biến sẵn.  

Chợ Nà Phặc hiện nay chỉ họp vào buổi sáng, buổi chiều tàn nên thời gian gặp nhau giao lưu ít, nhiều nội dung teo biến dần.

Có ý kiến cho rằng, việc can thiệp sâu vào chợ tình của chính quyền địa phương, ngành văn hóa… đã khiến chợ tình trở thành hội trại với những hoạt động văn hóa văn nghệ, thể thao như chợ tình Xuân Dương hiện nay. Quan điểm của ông về vấn đề này?

Nhà thơ, nhà nghiên cứu Văn Hóa Triệu Kim Văn: Theo tôi, chợ tình ý nghĩa tốt, đừng nên can thiệp vào biết thành ngày hội văn hóa. Chỉ nên trên cơ sở truyền thống có thể cải biến theo chiều hướng tốt đẹp hơn.

Hoàng Minh Thư Trưởng Phòng Quản lý văn hóa Sở Văn hóa thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn: : Theo tôi, nói như vậy là chưa thật sự đầy đủ và chính xác.

Ở khía cạnh thứ nhất, như chúng ta điều biết: Lễ hội truyền thống được hình thành là do nhu cầu tâm linh của cộng đồng các dân tộc; công tác quản lý nhà nước của các cấp chính quyền đối với lễ hội chủ yếu là định hướng làm sao cho các hoạt động của lễ hội đảm bảo đúng với các quy định của pháp luật ví dụ như: khi tổ chức lễ hội thì địa phương phải thành lập Ban tổ chức và báo cáo cấp có thẩm quyền theo quy định; còn về các nội dung hoạt động của lễ hội thì phải đúng với những gì nó đã có từ trước, không được biến tướng, gây phản cảm với thuần phong, mỹ tục của dân tộc…

Ở khía cạnh thứ hai: theo tôi, đó là công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc trong hoạt động lễ hội chúng ta làm chưa tốt; chúng ta chưa đi sâu vào nghiên cứu các hoạt động của lễ hội (kể cả phần nghi lễ và phần hội) để từ đó đưa ra cách làm phù hợp trong điều kiện thực tế hiện nay đối với việc bảo tồn và phát huy các di sản trong lễ hội, dẫn chứng như:

Đối với Chợ tình Xuân Dương 25/3 âm lịch hàng năm, chỉ vì chưa nghiên cứu sâu cho nên trong quá trình bảo tồn, khôi phục chúng ta lại thay đổi tên thành “Hội chợ Văn hóa truyền thống Xuân Dương, Na Rì), lễ hội này không có phần lễ chỉ có phần hội đặc trưng là thi hát đối đáp giao duyên của các nam thanh, nữ tú (hát Vả sli và lượng Slương) đi cùng với nó là các trò chơi dân gian đặc sắc thì chúng ta lại không bảo tồn, giữ gìn và phát huy nó lên được…

Một thực trạng cho thấy các lễ hội truyền thống dân tộc của tỉnh Bắc Kạn hiện nay đang thiếu đi cái bản sắc, đặc trưng riêng vốn có của nó, cụ thể như; Lễ hội lồng tổng Hà Vị Bạch Thông có tiết mục múa “Nộc Niệc” đặc sắc của người Tày mà không có lễ hội nào của tỉnh có; Lễ hội lồng tổng xã Nam Mẫu (Hội Xuân Ba Bể) có nội dung “Chọi Bò” và “Đua thuyền độc mộc bắt vịt” rất đặc sắc mà không nơi nào có; lễ hội Mù Là huyện Pác Nặm có nội dung “Múa Khèn người Mông” đặc sắc; Chợ tình Xuân Dương 25/3 có hát “Vả Sli” đặc sắc không nơi nào có… Chính vì vậy khi tham gia vào các hoạt động của lễ hội chúng ta thấy đều có hội trại, cũng biểu diễn văn nghệ, cũng tổ chức các môn thể thao nó na ná giống nhau là như vậy.

Ông Hoàng Văn Dinh: Chúng tôi sợ nhất chợ tình bị biến tướng thành hội xuân như hiện nay, làm nó “chết” như hội Lồng Tồng của cộng đồng người Tày. Nếu có sự quan tâm thì nên chỉ dừng lại ở quan sát, chụp ảnh, quay phim, nếu giới thiệu được tại chỗ vài cảnh quay, vài hình ảnh cho người trong cuộc được xem thì quần chúng sẽ rất vui và nhiệt tình. Tạo cơ hội giao lưu chủ và khách qua trò chuyện ăn, uống… sẽ góp phần “nối dài” quan hệ bè bạn như chính “tuyên ngôn” của chợ tình

Ông có đề xuất gì cho vấn đề này không?

Nhà thơ, nhà nghiên cứu Văn Hóa Triệu Kim Văn: Theo tôi, đã có truyền thống rồi thì nâng cấp lên nhưng phải giữ được cái cốt lõi của nó chứ đừng biến nó thành cái khác. Tuy nhiên vấn đề này cần phải nghiên cứu. Ngày xưa điều kiện khác, cần chỗ giao lưu, ví dụ như chợ xưa là chợ văn hóa. Có khi không mua bán gì chỉ cần gặp gỡ, trao đổi chuyện trò. Mượn ngày đó để gặp gỡ, giao lưu.

Hoàng Minh Thư Trưởng Phòng Quản lý văn hóa Sở Văn hóa thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Kạn: : Từ thực trạng trên cho thấy, việc tổ chức các lễ hội truyền thống trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới, theo cá nhân tôi, các cấp chính quyền cần làm tốt một số nội dung như sau:

Thứ nhất, cần quan tâm, chú trọng hơn nữa việc tổ chức các lễ hội hàng năm của địa phương. Việc tổ chức lễ hội nhằm giải quyết nhu cầu tinh thần và tâm linh của người dân, cần phải gắn việc tổ chức lễ hội với phát triển kinh tế du lịch của huyện nhà, để tạo ra được nhiều công ăn việc làm và thu nhập cho người dân.

Thứ hai, cần rà soát lại các nội dung hoạt động của lễ hội để từ đó đưa ra kế hoạch bảo tồn, khôi phục và phát huy các giá trị di sản văn hóa đặc sắc của lễ hội tại địa phương mình để thu hút được đông đảo người dân và khách du lịch tham gia vào hoạt động của lễ hội.

Thứ ba, sau khi rà soát nếu thấy các nội dung hoạt động của lễ hội tại địa phương mình bị mai một, mất bản sắc dân tộc thì cần phải “sốc” nó lại; nghĩa là chính quyền địa phương phải đứng ra tổ chức ở quy mô cấp huyện trong một vài năm để định hướng, định hình lại các nội dung hoạt động của lễ hội, rồi sau đó trả lại cho người dân theo đúng cái vốn có của nó.

Ông Hoàng Văn Dinh: Trong bối cảnh hiện nay, nếu đưa chợ tình đạt được quy mô, cần thiết bảo tồn, phát huy được những nội dung tích cực vốn có của nó đấy là mơ ước của nhiều bà con trong cộng đồng. Nó sẽ cố kết lòng người, tăng thêm sự hiểu biết, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau. Bà con sẽ tự hào về bản sắc dân tộc mình trong địa phương có nhiều cộng đồng dân cư./.

Thực hiện ĐẠI AN – HOÀI VĂN

BÀI VIẾT CÙNG CHUYÊN MỤC

Trại sáng tác văn học nghệ thuật khu vực Đồng bằng Trung du và...

Từ ngày 20-27/9/2022, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh Bắc Giang tổ chức Trại sáng...

Hội Văn học nghệ thuật hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới

Hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới của tỉnh, ngày 23/9/2022 các Hội: Văn học nghệ thuật, Chữ thập đỏ, Nhà báo,...

Triển lãm tranh cá nhân của họa sĩ Trần Giang Nam

Từ ngày 5-14/7/2022  hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, hội viên Hội VHNT tỉnh Bắc Kạn diễn ra tại Nhà triển lãm 16...

Đoàn Nghệ sỹ Bắc Kạn đi thực tế sáng tác vùng cao

Trong hay ngày 4-5/6, các nghệ sỹ thuộc chuyên ngành Nhiếp ảnh và Mỹ Thuật của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bắc Kạn...

Hội Văn học nghệ thuật tỉnh tặng sách nhân ngày Văn hóa đọc

Vừa qua nhân ngày Văn hóa đọc Việt Nam 21/4/2022 Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh đã tặng sách gần 200 cuốn sách và...

Bài viết mới

View Counter

000394
Views Today : 6
Views This Month : 18
Views This Year : 976
Total views : 1454
Language
Skip to content