Về sự kiện Bác Hồ đến Thạch Ngõa năm 1951

Bấy lâu nay, các tư liệu lịch sử cho chúng ta biết có hai sự kiện Bác Hồ với huyện Chợ Rã (nay là Ba Bể), đó là: Bác đi qua huyện Chợ Rã trong hành trình từ Pác Bó đến Tân Trào tháng 5/1945 và sự kiện Người nghỉ chân tại thôn Bản Mới, xã Hà Hiệu vào ngày 16/9/1958 khi trên đường từ Mỏ thiếc Tĩnh Túc (Cao Bằng) về Bắc Kạn.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm nông dân tỉnh Bắc Kạn
đang thu hoạch lúa mùa năm 1950

Tuy vậy, ít người biết Bác từng đến huyện Ba Bể một lần nữa vào năm 1951, cụ thể là đến thăm chuyên gia nước ngoài ở thôn Thạch Ngõa, xã Mỹ Phương. Ba Bể là huyện sớm hình thành các nghề: làm gạch, ngói, nung vôi. Ngày nay còn để lại tên gọi cả một nghề là làng Thạch Ngõa và Nà Ngòa ở xã Mỹ Phương chính là nơi lấy đất làm gạch, ngói. Bác đến Thạch Ngõa được ghi lại trong Hồi ký của đồng chí Dương Thiết Sơn, Bí thư Tỉnh ủy Bắc Kạn lúc đónhư sau:“Tháng 3/1951 Bác Hồ từ Cao Bằng về qua Bắc Kạn. Được thông báo việc này, Tỉnh ủy đã cho xã Cao Minh dựng gấp một trạm nghỉ chân đón Bác ở Bản Hùa, dưới Nà Phặc 3 cây số…Đến hôm thứ ba, Bác sang Trạm Giao tế bên Thạch Ngõa, xã Thượng Minh[1] thăm các chuyên gia Trung Quốc. Trong bữa ăn sáng ở Giao tế, tôi vẫn nhớ mãi, Bác lấy thìa xúc các món thịt gà xào miến, nấm hương vào bát của tôi: “Chú yếu, chú phải cố ăn nhiều mới khỏe để có sức làm việc”. Xúc động nghẹn ngào,tôi chỉ còn nói được một câu: “Cháu cảm ơn Bác”[2]..”

Tuy chỉ vài dòng, nhưng đoạn hồi ký trên của đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Bắc Kạn là một tư liệu quan trọng khẳng định về một hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh diễn ra trên địa bàn huyện Ba Bể. Chi tiết này đến nay vẫn chưa được ghi nhận trong các cuốn Lịch sử Đảng bộ địa phương. Để tìm lại bước chân Người năm xưa, chúng tôi trở lại tìm gặp những con người để phác họa lại phần nào sự kiện này.

Trước hết là phải xác định có hay không ‘Trạm giao tế” ở Thạch Ngõa như nêu trong hồi ký? Lần giở lịch sử, cho thấy, từ năm 1950, Trung Quốc bắt đầu cử cố vấn, chuyên gia sang giúp nước ta. Trước yêu cầu đặt ra về việc bố trí nơi đón tiếp, ăn ở, làm việc của chuyên gia, cố vấn nước ngoài nên đã ra đời các trạm, nhà giao tế đặt tại nhiều địa điểm ở Việt Bắc, trong đó có Thạch Ngõa.

Cụ Nông Văn Đòng, 94 tuổi đời, 70 năm tuổi Đảngở thôn Pù Mắt, xã Chu Hương cho biết: Cụ vốn ở Thạch Ngõa, nguyên là tự vệ, du kích xã từ 1945 đến tận năm 1958, là người trực tiếp tham gia bảo vệ Trạm giao tế. Theo cụ, nơi Bác Hồ đến gần 70 năm trước nay thuộc khu Khuổi Búp và Nà Tâu ở thôn Thạch Ngõa 1.Trạm giao tế ở Khuổi Búp gồm một hội trường tám mái lớn, xung quanh là các căn nhà là nơi ở và làm việc của chuyên gia Trung Quốc và khá đông cán bộ Trung ương, tỉnh nhưng cụ không rõ nhiệm vụ cụ thể của cơ quan này; còn bên Nà Tâu, đối diện Khuổi Búp có ba căn nhà cũng thuộc Trạm giao tế; toàn bộ các nhà đều dựng bằng vật liệu tre, mai là vật liệu sẵn có rất nhiều ở đây. Tại đây, một tổ tự vệ 7 người trong xã được thành lập để bảo vệ vị trí từ đường cái Phủ Thông- Chợ Rã rẽ vào thôn do ông Hoàng Văn Hạnh làm Tiểu đội trưởng, ngoài cụ còn có các ông Hoàng Lẹ, Hoàng Cao, Dương Văn Nhu…nhiệm vụ của tổ là không cho người lạ xâm nhập vào thôn, tổ được phát một khẩu súng khai hậu của Mỹ, trường hợp không cản được kẻ xâm nhập thì được bắn báo động để người trong Trạm giao tế ứng phó hoặc sơ tán kịp thời. Khi hỏi về sự kiện Bác Hồ đến đây, cụ Đòng khẳng định là đúng như hồi ký của đồng chí Dương Thiết Sơn nêu, và chính tổ tự vệ cũng đã được bộ phận cảnh vệ của Bác cho biết. Tuy nhiên, cụ chưa từng được gặp mặt Bác. Có một buổi trưa, ông Nguyên là người thông ngôn (phiên dịch) ở Trạm giao tế có nói với ông là muốn được thấy Bác thì đi theo ông đưa cơm trưa cho Bác, khi theo ông Nguyên đến Nà Tâu vào nhà Bác nghỉ, nhưng không gặp ai, nên hai ngườiđành để cơm lại, đi về.

***

Sau khi nghe chúng tôi đặt vấn đề, ông Đàm Văn Trần, một ngườitừng được các cụ kể lại nên biết khá rõ địa điểm này dẫn chúng tôi đến vị tríTrạm Giao tế năm xưa. Khuổi Búp nay là một bãi rộng phát nguyên từ khe giữa hai quả núi, nền vị trí nhà Hội trường tám mái của Trạm giao tế giờ là ao, vườn; còn Nà Tâu (nơi Bác nghỉ theo lời kể cụ Đòng) nằm đối diện chừng 200m, qua một con suối, bãi đất xưa đã được cải tạo thành ruộng. Dấu vết nền cũ, nhà xưa hầu như không còn gì.

Có một điều đặc biệt, trong điều kiện kháng chiến gian khổ về cái ăn, cái mặc, nhưngở đây lại có xi nê (phim chiếu bóng màn ảnh rộng) xem! Ông Hoàng Văn Tấn sinh 1938 ở Thạch Ngõa 1 kể: Năm 1951 ông 13 tuổi nên đã khá hiểu chuyện, nhớ lại cứ 6 giờ đến 08 giờ hằng tối là Nà Tâu đông nghịt người xem xi nê, tuy nhiên chỉ có người trong thôn mới được xem, còn người ngoài đã bị tự vệ xã chặn từ ngoài đường. Ông cho biết thêm Trạm giao tế hoạt động đến năm 1952 thì chuyển đi nơi khác, trong thời gian ở đây do nguyên tắc bí mật hầu như họ không giao tiếp gì với người địa phương. Vợ ông Tấn là bà Lộc Thị Phẩn, 81 tuổi cũng kể cho chúng tôi hay: Bà vốn ở Nà Ngò, giáp xã Chu Hương, hồi đó muốn xem xi nê thì từ chiều phải qua trạm gác giải trình thăm bà con ở Thạch Ngõa thì họ mới cho vào, đến tối thì theo người nhà xem phim. Với quãng thời gian cách đây 70 năm thì phim ảnh chắc chắn là một thứ kỳ lạ và xa xỉ bậc nhất với con người ở đây, có lẽ do chuyên gia nước ngoài làm việc ở đây nên mới Chính phủ ta mới cho ưu đãi đặc biệt này.

Trao đổi với nhà văn Nông Viết Toại, Lão thành cách mạng,người trong kháng chiến chín năm từng hoạt động, đi lại, gắn bó rất nhiều với vùng đất Mỹ Phương này. Nhà văn cung cấp khá chi tiết, nơi này là cơ quan huấn luyện của tỉnh, quy mô khá lớn, có nhà hội trường, nhà làm việc, nhà ăn, nhà nghỉ. Gọi là Trạm giao tế, vì nhiệm vụ đón tiếp khách trong và ngoài nước đến làm việc. Tại đây có bố trí vài ngôi nhà cho cố vấn Trung Quốc ở và làm việc. Bản thân ông từng ở đây 3 tháng để dự một lớp chỉnh huấn do Tỉnh ủy tổ chức vào năm 1952, hồi đó ông đã được nghe và xác nhận có chuyện Bác đến thăm cố vấn Trung Quốc như nội dung hồi ký nêu cũng như chuyện xem xi nê như bà con kể.

Thôn Thạch Ngõa 1 – mảnh đất năm xưa Bác đến, nay đã có 82 hộ dân, 347 nhân khẩu gồm 3 dân tộc cùng sinh sống: Tày, Kinh, Dao. Chi bộ có 24 đảng viên. Cuộc sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp, đến nay chỉ còn 5 hộ nghèo,9 hộ hộ cận nghèo. Trong thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, nhiều hộ dân trong thôn đã tự nguyện hiến đất làm đường, tham gia ngày công thực hiện các công trình phúc lợi xã hội trên địa bàn. Cơ cấu cây trồng được chuyển đổi phù hợp, tinh thần phát triển kinh tế hộ đã và đang được người dân nơi đây chú trọng, góp phần tích cực vào thực hiện công tác giảm nghèo, chung tay xây dựng nông thôn mới.

***

Như vậy, qua các nhân chứng, tư liệu ban đầu, có thể khẳng định tại Thạch Ngõa từng có cơ quan giao tế đứng chân, là nơi chuyên gia Trung Quốc làm việc, qua đó chứng minh việc Bác Hồ có mặt tại đây vào tháng 3/1951 là phù hợp với nội dung hồi ký của đồng chí Dương Thiết Sơn. Bác Hồ đến Thạch Ngõa là một hoạt động phản ánh về công tác ngoại giao, công tác đối ngoại nhân dân của vị Chủ tịch Đảng, Chủ tịch Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn trong kháng chiến chống Pháp, đồng thời đoạn hồi ký cũng cho thấy tình cảm, sự quan tâm của Bác với người đứng đầu Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn. Khi thời gian đang dần lùi xa, nhân chứng không còn nhiều thì việc sưu tầm, thu thập tài liệu để xác định lại sự kiện này là rất cần thiết.


[1]Nay làxã Chu Hương và xã Mỹ Phương, Thạch Ngõa thuộc xã Mỹ Phương.

[2]Sách Bác Hồ trong lòng Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Bắc Kạn. Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bắc Kạn xuất bản năm 2003 (tr.114-115)

KIM KIM

BÀI VIẾT CÙNG CHUYÊN MỤC

Trại sáng tác văn học nghệ thuật khu vực Đồng bằng Trung du và...

Từ ngày 20-27/9/2022, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh Bắc Giang tổ chức Trại sáng...

Hội Văn học nghệ thuật hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới

Hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới của tỉnh, ngày 23/9/2022 các Hội: Văn học nghệ thuật, Chữ thập đỏ, Nhà báo,...

Triển lãm tranh cá nhân của họa sĩ Trần Giang Nam

Từ ngày 5-14/7/2022  hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, hội viên Hội VHNT tỉnh Bắc Kạn diễn ra tại Nhà triển lãm 16...

Đoàn Nghệ sỹ Bắc Kạn đi thực tế sáng tác vùng cao

Trong hay ngày 4-5/6, các nghệ sỹ thuộc chuyên ngành Nhiếp ảnh và Mỹ Thuật của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bắc Kạn...

Hội Văn học nghệ thuật tỉnh tặng sách nhân ngày Văn hóa đọc

Vừa qua nhân ngày Văn hóa đọc Việt Nam 21/4/2022 Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh đã tặng sách gần 200 cuốn sách và...

Bài viết mới

View Counter

000383
Views Today : 7
Views This Month : 119
Views This Year : 958
Total views : 1436
Language
Skip to content